قديم هندستاني فلسفو تمام گهڻو وسيع موضوع آهي ۽ هِنَ ڪتابڙي کي، اُنَ جو رڳو تعارفُ سمجهيو وڃي. مون هِنَ ڪتابڙي وسيلي، هندن جي سڀ کان آڳاٽي فڪري ذخيري کي، جيڪو ويدن، ڀڳوت گيتا ۽ چارواڪ مان ورتل آهي، پڙهندڙ جي ڄاڻ سڃاڻ پيدا ڪرائڻ جي وس پڄندي ڪوشش ڪئي وئي آهي.

مون کي اِنَ ڳالهه جو شدت سان احساسُ آهي ته هِي مختصر ڪتابُ، ڪنهن به ريت، پوري هندستاني فلسفي کي ڀاڪُرَ ۾ نه ٿو ڀَري. مثال طور هِنَ ۾ ٻڌمت، جين مت، تينترڪ فلسفي ۽ هندن جي ڇهن مشهور فلسفياڻي فڪرَ جي نظامن کي، مان مناسب جاءِ نه ڏئي سگهيو آهيان. پوءِ به ڪتابَ جي پهرين تعارفي بابَ ۾، اِنَ آڳاٽي فلسفي جي اهم نڪتن جو مٿاڇرو جائزو ورتو اَٿم، جنهن ۾ اُنهن ٻين فڪري مڪتبن جو به هَلڪو ذڪر ٿيل آهي. خير، مان سمجهان ٿو ته پڙهندڙن کي، اِنَ مختصر تعارفَ سبب، وڌيڪ معلومات حاصل ڪرڻ جي اُڃَ باقي رهندي، جنهن لاءِ مان اَڳواٽ معذرت عرض رکان ٿو.

سنسڪرت جي ڪجهه انگريزي اصطلاحن کي، اردوءَ جو ويسُ پهرائڻ ۾، ڊاڪٽر سهيل بخاري صاحبَ منهنجي مدد ڪئي آهي. جنهن لاءِ مان سندن ٿورائتو آهيان. تَنهن هوندي به، ڇاڪاڻ ته مان سنسڪرت کان اڻ ڄاڻ آهيان، تنهنڪري اصطلاحن جي اردوءَ ۾ استعمال ۾، مون کان ڪيئي غلطيون ٿي ويون هونديون، اِنَ جي سموري ذميداري منهنجي آهي.

مان سنڌ يونيورسٽيءَ جي تاريخَ جي شعبي جي صدر جناب ڊاڪٽر مبارڪ علي خان صاحب ۽ فلسفي جي شعبي جي پروفيسر جناب ڊاڪٽر سيد عطاءُ الرحيم صاحبَ جو تمام گهڻو ٿورائتو آهيان، جو اُنهن ٻوليءَ جي سڌاري ۽ پروفَ جي پڙهڻ ۾، منهنجي مدد ڪئي. مان پنهنجي نياڻين شمائله فريد ۽ تزئين فريد جو پڻ ٿورو مڃان ٿو، جَن مسودي کي، سهڻن اکرن ۾ لکيو.

فريد الدين،

فلسفي جو شعبو، سنڌ يونيورسٽي،

 4 جون 1985ع